انجمن فیزیک ایران مجلۀ پژوهش فیزیک ایران 1682-6957 22 1 2022 05 22 Analysis of natural and artificial radioactive emission pattern in Qarasu River catchment in Gorgan Bay, northern Iran تجزیه و تحلیل الگوی انتشار عناصر پرتوزای طبیعی و مصنوعی در حوضۀ آبریز رود قره‌سو در خلیج گرگان، شمال ایران 149 163 1773 10.47176/ijpr.22.1.01326 FA رضا پورایمانی دانشگاه اراک، دانشکده علوم پایه، گروه فیزیک، اراک 0000-0002-0102-0578 سید محسن مرتضوی شاهرودی دانشگاه اراک، دانشکده علوم پایه، گروه فیزیک، اراک Journal Article 2021 10 04 Knowledge of distribution and emission pattern of natural and artificial radioactive elements and their radiation level in the environment is very important to assess its effects on human health and living organisms. In this study, the specific activity of natural and artificial radioactive elements for 30 soil and sediment samples collected from upstream and the outlet of Qarasu River to Gorgan Bay as well as sediments in the eastern part of Gorgan Bay were measured using High-Purity Germanium detector and their distribution map with using SURFER and GIS software was drawn. Specific activity of ²²⁶Ra, ²³²Th, ⁴⁰K and ¹³⁷Cs was obtained from 8.80 to 31.92, from 11.16 to 43.19, from 183.77 to 562.88 and from 0.83 to 12.72 in Bq/kg respectively.  Upstream of the Qarasu River, the average concentration of ²²⁶Ra, ²³²Th, ⁴⁰K and ¹³⁷Cs in the soil samples beside the Qarasu River was higher than the sediments of the river, which indicates the washing of sediments and the transport of radioactive elements by water flow and transfer of these elements to lower areas. In Qarasu estuary and Gorgan Bay, ²³²Th and ⁴⁰K distribution patterns are almost similar and the highest concentrations of ²²⁶Ra, ²³²Th and ⁴⁰K elements are related to Qarasu estuary sediments. The concentration of ¹³⁷Cs in the mouth of Qarasu River has the lowest value and increases with its distance from the mouth to the middle parts of Gorgan Bay, which indicates a high mobility and a tendency to sediment in calmer places for ¹³⁷Cs. The measured values for radiological parameters and risk indices due to nuclear radiation in this study are within the allowable range and the amount of available nuclear radiation does not threaten the health of the inhabitants of the region‎‎‎.‎ دانش الگوی توزیع و انتشار عناصر پرتوزای طبیعی و مصنوعی و سطح تابش آنها در محیط زیست برای ارزیابی تأثیرات آن بر سلامتی انسان­ها و موجودات زنده بسیار مهم است. در این پژوهش، فعالیت ویژۀ عناصر پرتوزای طبیعی و مصنوعی برای 30 نمونه جمع­‌آوری شده از رسوبات بالادست و دهانۀ خروجی رود قره‌­سو به خلیج گرگان و همچنین رسوبات قسمت شرقی خلیج گرگان با استفاده از آشکارساز فوق خالص ژرمانیومی اندازه­ گیری و نقشۀ توزیع آنها با استفاده از نرم­ افزار  سرفر و GIS ترسیم شد. فعالیت ویژۀ Ra²²⁶، Th²³²، K⁴⁰ و Cs¹³⁷ به ترتیب از 8/80 تا 31/92 ، از 11/16تا 43/19، از 183/77 تا 562/88  و از 0/83 تا 12/72 بر حسب Bq/kg به دست آمد. در بالادست سرچشمۀ رود قره‌سو، میانگین غلظت Ra²²⁶، Th²³²، K⁴⁰ و Cs¹³⁷ در نمونه­ های خاک کنار رود قره­ سو بیشتر از رسوبات کف این رودخانه بود که نشان دهندۀ شستتشوی رسوبات و حمل عناصر پرتوزا توسط جریان آب و انتقال این عناصر به نقاط پایین­تر است. در دهانۀ رود قره­ سو و خلیج گرگان، الگوهای توزیع ²³²Th و ⁴⁰K تقریبا مشابه یکدیگر هستند و بالاترین غلظت عناصر Ra²²⁶، Th²³²و K⁴⁰ مربوط به رسوبات دهانۀ رود قره ­سو است. غلظت Cs¹³⁷ در دهانۀ رود قره­ سو کمترین مقدار را دارد و با فاصله گرفتن از دهانه به سمت قسمت­های میانی خلیج گرگان بر غلظت آن افزوده می­شود که این الگوی انتشار نشان دهندۀ حرکت ­پذیری بالا و تمایل به رسوب­گذاری در نقاط آرام‌تر برای Cs¹³⁷ است. مقادیر اندازه­ گیری شده برای کمیت­های پرتوشناختی و شاخص­های خطرپذیری ناشی از تابش­های هسته­ ای در این پژوهش در محدودۀ مجاز هستند و میزان تابش­های هسته­ ای موجود، سلامتی ساکنین منطقه را تهدید نمی­کند. https://ijpr.iut.ac.ir/article_1773_4abe17a1c80cbdd2aa241b70840879de.pdf